سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
340
تاريخ ايران ( فارسى )
ايران اعلان جنگ بدهند ، بعلاوه سه فتوى از مفتى بزرگ انتشار داده شد كه در آنها به تمام مؤمنين امر شده بود كه رافضىها را معدوم و نابود كنند در اين هنگام كه روسها در ناحيهء ساحلى بحر خزر مشغول عمليات جنگى بودند نيروهاى ترك وارد گرجستان شدند و تفليس در 1135 هجرى ( 1723 ) تسليم شد . بعدا گنجه بدون موفقيتى محاصره گرديد . در باكو روسها بر تركها پيشدستى نمودند معاهدهء عثمانى و روسيه براى تجزيهء ايران 1724 ميلادى دوباره مذاكراتى بين عثمانى و روسيه شروع شد و آن منجر به عقد قراردادى براى تجزيهء گرانبهاترين ايالات ايران گرديد . واگذارى ايالات خزر در شمال تا ملتقاى دو رود غور و ارس توسط شاه طهماسب از طرف دو دولت تصديق گرديد . عثمانى خط مررى جديدش را اشغال كرد و اين خط از ملتقاى دو رود نامبرده شروع شده تا مغرب اردبيل امتداد مييافت . بنابرين تبريز ، همدان و كرمانشاه با تمام نواحى ما بين آنها تا مرز خاك ترك ضميمهء امپراطورى عثمانى ميگرديد . تازه براى اينكه حريف را به تله انداخته باشند موافقت نمودند كه چنانچه طهماسب به اين شرايط تن درداد بايستى به او كمك نمود كه سلطنت خود را مجددا بدست آرد و الا اگر سختى و لجاجت نمايد دولتين براى آنكه در آتيه از بابت ايران فراغت و آسايش خاطر داشته باشند هركه را كه شايستهتر ديدند سلطنت ايران خواهند برگزيد پيروزى تركها بر ايران غربى 25 - 1724 ميلادى پس از امضاء معاهدهاى كه بواسطهء آن قسمتى از ايران تجزيه ميشد تركها ميبايستى مقسومهء خود را تصرف نمايند . چه روسها قبلا نواحى عربى سهميهء خويش را تصرف كرده بودند . ارتش ترك اول بسوى همدان حركت نمود و پس از يك محاصرهء كوتاه آنجا را در سال 1136 هجرى ( 1724 ) به تصرف درآورد . در همان موقع يك نيروى ديگر ترك بسوى ايروان كه آن را قوىترين دژ كشور ايران ميشمردند پيش رفت . عمليات با نهايت عزم و ثبات آغاز شد و با وجود اينكه تركها بر اثر چهار حمله و بروز بيمارى بيست هزار نفر تلفات داده بودند شهر را پس از سه ماه محاصره در سال 1137 هجرى ( 1724 ) تصرف نمودند ،